2 . تفسير فرات كوفى مؤلف اين تفسير ، شيخ ابو القاسم ، فرات بن ابراهيم كوفى ، از محدثين و مشاهير زمان غيبت صغرا ، و معاصر مرحوم كلينى است ، او اهل كوفه بوده كه در آن عصر از مراكز بزرگ حديث و علم به شمار مىرفته است . فرات از مشايخ پدر صدوق رحمه اللّه يا يكى از مشيخهء خود صدوق رحمه اللّه بوده است . اين تفسير مربوط به اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم هجرى است ، و شامل 775 روايت است ، كه از سورهء حمد تا آخر قرآن ( سورهء ناس ) مىباشد . فرات تلاش زيادى در معرفى اهل بيت و امامان شيعه عليهم السّلام انجام داده است ، در تفسير آيات مربوط به اهل بيت عليهم السّلام با بيان روايتى ارتباط آيه به اهل بيت عليهم السّلام را يادآور مىشود . تفسيرى است مختصر و تقريبا مرتب ( از نظر ترتيب سوره‌ها ) . مقدمهء اين تفسير نشان مىدهد كه نويسندهء آن ، شخصى شيعى و اثنى عشرى بوده است ، زيرا مىگويد : « اما بعد فهذا تفسير آيات القرآن مروى عن الائمة » « 1 » ( بنابراين زيدى بودن يا صوفى بودن ايشان بعيد به نظر مىرسد ) . اين تفسير داراى دو مشكل است : الف . روايات تفسيرى نظم خوبى ندارند ، مثلا رواياتى كه دربارهء آيه‌اى از سورهء مائده است در جاهاى مختلف تفسير پراكنده شده است . ب . مشكل ديگر تقطيع سند و حذف اسانيد است . البته ! احتمال دارد كه حذف يا تقطيع اسناد به دست استنساخ كننده صورت گرفته باشد . اين تفسير توسط يكى از علماى آذربايجان به نام « شيخ يوسف بنابى » ترجمه شده است . افزون بر اين كه ، شيخ « محمد الكاظم » تحقيق بسيار خوبى براى اين تفسير نگاشته است كه توسط وزارت ارشاد جمهورى اسلامى ايران به چاپ رسيده است . 3 . تفسير قمى اين تفسير از على بن ابراهيم قمى ، متوفاى 329 ق ، از مشايخ مرحوم كلينى ( م 328 ق )

--> ( 1 ) مقدمهء تفسير فرات / 30 .